Beth is dead – Katie Bernet
De zusjes March in een eigentijds decor
‘Een Little Women-moordmysterie’. Aldus wordt Beth Is Dead van de Amerikaanse schrijfster Katie Bernet aangekondigd op de omslag. Dat trekt de aandacht als je in je jeugd Onder moeders vleugels, de Nederlandse titel van Little Women, van Louisa May Alcott (1832-1888) hebt gelezen. Dat geldt in elk geval voor mij. Sterker, het boek over de zusjes March – Meg, Jo, Amy en Beth – behoorde, net als de vervolgdelen, tot mijn favoriete meisjesboeken.
Verwachtingen
Niet alleen trekt deze aankondiging de aandacht, er worden ook verwachtingen door gewekt. Verwachtingen wat betreft het taalgebruik, wat betreft de setting en vooral ten aanzien van de sfeer. Wat die laatste betreft valt in Little Women, waarvan de eerste Nederlandse vertaling tien jaar na het oorspronkelijke boek uit 1866 verscheen (en daarna vele malen opnieuw is uitgegeven), vooral de harmonieuze band tussen de zusjes March op, ondanks grote karakterverschillen en ondanks het feit dat ieder van hen eigen verlangens en dromen had. Het optreden van moeder March, een zachtaardige, sterke vrouw, speelde daarbij onmiskenbaar een grote rol. Ze moest ook wel, want haar man was voor lange tijd afwezig vanwege zijn functie als veldprediker in de Burgeroorlog die in Amerika woedde. Vanuit een christelijke overtuiging wijst ze er haar dochters regelmatig op dat het goed is om over kleine én grote ergernissen heen te stappen en teleurstellingen te accepteren. Offerbereidheid is in dit verband een belangrijke waarde. Onder moeders vleugels laat daarmee, verpakt in een pakkend gezinsverhaal, traditionele negentiende-eeuws waarden en normen zien. Hoe zou dat zijn in Beth Is Dead? De rozerode omslag, die bloedsporen suggereert, doet eigenlijk meteen iets anders vermoeden.
Eigentijdse setting
En dat klopt met de inhoud. Al op de eerste bladzijde van Beth Is Dead weet de lezer dat vrijwel iedere vergelijking met het boek van Alcott mank gaat. De setting, het taalgebruik en de sfeer zijn volkomen eigentijds. Jo March is bijvoorbeeld een succesvol influencer met vele volgers en de vijftienjarige Amy wordt neergezet als een recalcitrante losbol, die precies doet waar ze zin in heeft en die er niet voor terugdeinst om ’s nachts na een feestje, waarop stevig is gedronken, elders te bivakkeren. Als Jo in de openingspassage ontdekt dat Amy net als vorig jaar, toen ze na het oudejaarsfeestje haar roes uitsliep in de badkuip van de gastvrouw, ’s nachts niet is thuisgekomen, overpeinst ze: ‘Het is moeilijk te geloven dat ze zoiets nog eens zou flikken na mama’s bezorgdheid van toen, maar zo is Amy nu eenmaal.’ Als (oudere) lezer weet je dan al dat je het verhaal van Alcott moet loslaten.
Rode sneeuw
Echter niet alleen Amy is verdwenen. Als die thuiskomt, ontdekt ze dat ook het bed van de zestienjarige Beth, die net als zij op het oudejaarsfeestje was, leeg is. Dat is niet alleen vreemd maar ook verontrustend. De verlegen, bescheiden en nooit uit de band springende Beth zou nooit zomaar wegblijven. Jo en Amy gaan buiten op onderzoek uit en doen al gauw een schokkende ontdekking. Ze vinden Beth liggend in de sneeuw. ‘En de sneeuw is rood. En het rood vormt niet alleen een plas om haar heen, maar sijpelt uit haar. En haar ogen zijn geopend, maar haar blik is leeg.’ Beth blijkt niet meer in leven te zijn.
Speculaties
Vanzelfsprekend is het verdriet groot, ook bij moeder March en bij oudste zus Meg, die op Harvard studeert. Tegelijk zijn er vele vragen over wat er is gebeurd. Al gauw zijn er speculaties en verdachtmakingen. De zusjes staan onder grote druk, vooral ook omdat ieder van hen wel wat te verbergen heeft. Zo heeft Amy op het bewuste feest enorme ruzie met Beth gehad. Maar ook anderen hebben geen zuiver geweten. Buurjongen Laurie heeft bijvoorbeeld na het feest enkele uren met Amy doorgebracht, vlak bij de plek waar Beth is gevonden, en Beths pianoleraar John blijkt Beth te hebben opgehaald van het feest. Het lijkt erop dat niemand meer iemand vertrouwt.
Omstreden boek
En welke rol speelt vader March in het geheel? Hij heeft kortgeleden Little Women gepubliceerd over het leven van zijn dochters, een boek dat nogal wat stof heeft doen opwaaien. Niet alleen bij zijn fans maar ook bij zijn dochters. Met name het laatste hoofdstuk, waarin Beth sterft, is hem niet in dank afgenomen. De commotie die is ontstaan heeft hem doen besluiten zijn biezen te pakken voor een poos. Sindsdien heeft zijn gezin niets meer van hem gehoord.
Verschillende perspectieven
In vele korte hoofdstukken, steeds verteld vanuit het perspectief van een van de zusjes, flitst het verhaal heen en weer, waarbij soms wordt teruggegrepen op eerdere gebeurtenissen. Steeds weer zijn er andere opties over wat er met Beth is gebeurd en wie daarbij een rol heeft gespeeld. En dat roept toch weer een vergelijking op met de boeken van Alcott. Haar boeken over het gezin March hebben een kabbelend karakter en missen de vaart zoals die aanwezig is in Beth Is Dead.
Ontknoping
Uiteindelijk is de ontknoping verrassend. Bernet heeft haar lezers met alle opties en speculaties op het verkeerde been gezet. Net zo verrassend is het feit dat in de laatste hoofdstukken toch iets gloort van de harmonieuze gezinsband waarvan sprake is in Onder moeders vleugels. Dat neemt niet weg dat de verwantschap tussen Bernets boek en de boeken van Alcott gering is. Voor de oudere lezer kan dat verwarrend en ook onbevredigend zijn. Bewust of onbewust zullen zij al lezende toch op zoek zijn naar overeenkomsten tussen beide verhalen. Voor jongere lezers, voor wie Beth Is Dead in de eerste plaats is bedoeld, zal dat niet gelden. Het is immers niet erg waarschijnlijk dat zij het (negentiende-eeuwse) meisjesboek van Louisa May Alcott kennen of zullen leren kennen. De spanning die Bernet weet op te roepen zal voor deze lezers wellicht de belangrijkste drijfveer zijn om door te lezen. Beth Is Dead zal voor hen in de eerste plaats een jongerenroman vol intriges zijn.
Janneke van der Veer
Uitgegeven door Best of YA (onderdeel van Unieboek Spectrum)
Vertaling: Hannalore Daudeij
