Europa. De zestiende eeuw – Hans Mulder
Twintig vensters op een woelige eeuw
Over de Europese zestiende eeuw zijn al heel wat boeken verschenen. In Europa. De zestiende eeuw kiest Hans Mulder echter resoluut voor een eigen benadering. Hij brengt deze turbulente en complexe periode tot leven in een toegankelijke en beeldrijke vertelling. In plaats van het klassieke chronologische pad te volgen, kiest de auteur voor twintig thematische verhalen die samen een veelzijdig beeld van de zestiende eeuw oproepen. Het is een beproefde aanpak die Mulder eerder al succesvol hanteerde in zijn bekroonde De ontdekking van de natuur (2021).
Het boek bestaat uit twintig verhalen, gegroepeerd rond tien centrale thema’s. De eerste twee bijdragen zijn algemeen van aard en vormen het kader voor de hoofdstukken die volgen. Daarbij ligt de nadruk op onderwerpen die elders vaak onderbelicht blijven, zoals de wisselwerking tussen oorlog en vrede en de mechanismen achter handel en kolonialisme. Uiteraard kan een werk over deze periode niet voorbijgaan aan het thema religie, en meer bepaald aan de Reformatie die door Maarten Luther en Johannes Calvijn in gang werd gezet. Mulder plaatst dit gangbare beeld in perspectief door te tonen dat de Rooms-Katholieke Kerk al lang vóór de zestiende eeuw met fundamentele kritiek werd geconfronteerd.
Mobiliteit en de kracht van het woord
Reizen was in die tijd niet weggelegd voor de meeste Europeanen, maar geleerden, kunstenaars en handelaars vormden daarop een uitzondering. Dit illustreert Mulder treffend aan de hand van de humanist Desiderius Erasmus en de ontdekkingsreiziger Jan Huygen van Linschoten. Laatstgenoemde reisde zowel naar Goa aan de Indiase westkust als naar de Noordelijke IJszee en publiceerde uitvoerige verslagen van zijn ervaringen. Net als de ideeën van de Reformatie verspreidden dergelijke geschriften zich razendsnel dankzij de opkomst van de boekdrukkunst. Mulder richt hierbij de schijnwerpers op twee grootheden uit het vak: Aldus Manutius in Venetië en Christoffel Plantijn in Antwerpen.
Kruisbestuiving tussen kunst en wetenschap
In de daaropvolgende hoofdstukken komen diverse cartografen aan bod, waaronder Jacob van Deventer en Gerard Mercator. Ook de kunsten krijgen ruime aandacht, met hoofdstukken over de Italiaanse invloeden in de beeldende kunst, de literaire genialiteit van Christopher Marlowe en William Shakespeare en de bouw van de monumentale Sint-Pietersbasiliek in Rome.
Daarnaast toont Mulder hoe de natuurwetenschappen ontkiemen, onder meer via publicaties over de studie van de onderwaterwereld en de zogenaamde ‘kruidboeken’. De Vlaamse arts Andreas Vesalius zette in 1543 de medische wereld op zijn kop door eeuwenoude dogma’s over de menselijke anatomie te weerleggen. De kruisbestuiving tussen kunst en wetenschap vindt haar apotheose aan het hof van de Habsburgse keizer Rudolf II. Het boek besluit verrassend met een blik op de cruciale rol van vrouwen in het Antwerpse stadsleven en de strategische transformatie van Madrid tot koninklijke hoofdstad onder Filips II.
Lust voor het oog
Deze thematische opzet zorgt voor levendigheid en afwisseling, al heeft ook de methode een keerzijde: door de fragmentarische opzet raakt het overkoepelende overzicht soms op de achtergrond. Wie op zoek is naar een gelaagde, academische diepteanalyse, zal wellicht op zijn honger blijven zitten. Daartegenover staat een grote mate van leesbaarheid. Een absolute troef zijn de talrijke, met zorg geselecteerde illustraties, voorzien van beeldverantwoording, die het boek een duidelijke meerwaarde geven en het tot een lust voor het oog maken. Een gedetailleerde literatuurlijst en een personenregister maken het werk compleet.
Betekenisvolle toekomst
Europa. De zestiende eeuw vormt de ouverture van een ambitieus vierluik waarin Hans Mulder de Europese ontwikkeling tussen 1500 en 1914 wil duiden. Met deze reeks wil hij aantonen dat de Europese beschaving, ondanks haar vele schaduwzijden, de moeite waard is om te behouden. In die zin sluit Mulder aan bij de Frans-Amerikaanse filosoof George Steiner, die in The Idea of Europe de hoop uitsprak ‘dat we van onze geschiedenis leren, het slechte uitbannen, het goede bewaren en in staat blijken om met alle volkeren op de andere continenten in harmonie te leven.’ Als dat lukt, zo suggereert Steiner, zou Europa weleens een betekenisvolle toekomst tegemoet kunnen gaan.
Kris Muylle
Uitgegeven door Alfabet uitgevers
Boek bestellen!
