Littekens uit je jeugd – Christiaan Vinkers
Jeugdtrauma
Christiaan Vinkers wil laten zien wat jeugdtrauma is, hoe complex het kan zijn, en vooral wat het niet is. Waar eindigt gewone tegenslag en begint trauma? Hoe werkt trauma door in lichaam en geest? Wat is een normale jeugd? Dit is een aantal vragen waar de auteur antwoord op wil geven. Ook wil hij laten zien dat trauma niet alleen uit schade bestaat, maar dat je desondanks verder kan groeien. Van jeugdtrauma is sprake wanneer een kind langdurig wordt blootgesteld aan wat het schaadt, of structureel moet missen wat het nodig heeft om zich te ontwikkelen. Jeugdtrauma wordt gedefinieerd als mishandeling (een overschot van het verkeerde) en/of verwaarlozing (een tekort aan het goede) voor het achttiende jaar. De term jeugdtrauma wordt breed genoeg gebruikt om patronen te kunnen duiden, maar niet zo breed dat alles er onder valt.
De meeste kinderen hebben geen jeugdtrauma. Niet elke moeilijke periode is jeugdtrauma. Jeugdtrauma ontstaat pas wanneer zulke ervaringen zich herhalen, lang duren of plaatsvinden in een omgeving waar herstel, steun en veiligheid ontbreken. Niet elk ongemak of elke botsing is traumatisch te noemen. Het gaat om die patronen die de ontwikkeling van een kind ondermijnen. Er bestaan zes verschillende soorten van jeugdtrauma die elk worden beschreven.
Het alledaagse van jeugdtrauma
Jeugdtrauma is meestal geen kwestie van één dramatisch moment, maar ontstaat door patronen die zich in het dagelijks leven herhalen. Jeugdtrauma is daardoor soms moeilijk te herkennen. Vanaf de tijd van Freud komt er meer aandacht voor jeugdtrauma waarna duidelijk werd dat het niet alleen een lichamelijke aangelegenheid was, maar een concept waarin de fysieke, emotionele en sociale kant nauw met elkaar verweven bleken te zijn. Het vaststellen ervan is dan ook niet eenvoudig ook al komt het veel voor. Ongeveer 15 tot 25% van de volwassenen geeft aan in hun jeugd mishandeling of verwaarlozing te hebben meegemaakt. Echter hoe betrouwbaar zijn deze herinneringen aan jeugdtrauma eigenlijk? Jeugdtrauma is moeilijk te meten en staat bovendien nooit los van de context waarin iemand leeft. De ene ervaring kan in een liefdevolle omgeving worden opgevangen, terwijl dezelfde ervaring in een kille of onveilige omgeving blijvende schade veroorzaakt. De betekenis van een gebeurtenis hangt dus ook af van wat er daarna gebeurde.
Wat onder jeugdtrauma verstaan wordt, zal zich voortdurend blijven ontwikkelen, gevormd door maatschappelijke en technologische veranderingen. De vraag is of we onze kinderen genoeg ruimte, aandacht en liefde geven? Durven we te erkennen dat prestatiedruk, emotionele afwezigheid en overmatige controle net zo schadelijk kunnen zijn als sociale media waarnaar te gemakkelijk wordt gewezen als dé boosdoener van mentale problemen onder jongeren. Jeugdtrauma komt nooit uit één bron voort, maar vrijwel altijd ontstaat het uit een samenspel van factoren: genetische aanleg, het gezin, sociale relaties, school en buurt, en de bredere maatschappelijke context. Jeugdtrauma kan ook van generatie op generatie overgedragen worden.
Gevolgen van jeugdtrauma
Jeugdtrauma kan diepe sporen achterlaten. Het kan moeilijk zijn een eigen identiteit op te bouwen met een negatief zelfbeeld en wantrouwen naar anderen als mogelijk gevolg. Jeugdtrauma hangt samen met een verhoogd risico op depressie, angst en emotionele instabiliteit. Mensen die in hun jeugd mishandeling of verwaarlozing meemaken, blijken sneller overweldigd te worden door negatieve gevoelens, piekeren meer en hebben vaker last van angst of somberheid. Hun zenuwstelsel blijft in een verhoogde staat van paraatheid, waardoor ontspanning moeilijker wordt en kleine ontregelingen disproportioneel groot kunnen aanvoelen. De negatieve effecten uiten zich op school, in relaties, gezondheid, geld, justitie en werk. Een nare jeugd beïnvloedt niet alleen je gedachten en gevoelens, maar werkt door in je lichaam; hoe het brein zich ontwikkelt, hoe het stresssysteem werkt en hoe het immuunsysteem zich vormt. Belangrijk is te erkennen hoe diep een jeugdtrauma kan ingrijpen, zonder de werkelijkheid te versimpelen. Dit besef is ook van belang om te kunnen herstellen, waarbij het er niet om gaat dat je ongeschonden bent, maar hoe je in wisselwerking met je omgeving leert omgaan met de gevolgen van wat is gebeurd. Wat iemand ook heeft meegemaakt: herstel is mogelijk, al verloopt het meestal traag en ongelijkmatig.
Conclusie
De auteur heeft een, voor de leek, goed leesbaar boek geschreven over een moeilijk onderwerp. De voorbeelden die hij geeft zullen veel lezers aanspreken en ik denk ook dat veel van hen zich in het boek zullen herkennen. In zekere zin vind ik het boek een beetje deprimerend. Als ouder kun je zoveel fout doen dat het lijkt dat je kinderen niet zonder jeugdtrauma naar hun volwassenheid kunt begeleiden ook al blijkt gelukkig uit de cijfers dat dit reuze meevalt.
Jitske Bijker
Uitgegeven door Prometheus
Boek bestellen!
