Oorlog overleef je nooit alleen – Marjolein Visser
Schrijfworkshop
Namens het COA wordt Marjolein Visser uitgenodigd om een schrijfworkshop te geven aan bewoners van het asielcomplex in Ter Apel. Ze denkt erover na en besluit de uitnodiging te accepteren. Haar bezoek wordt echter een paar keer uitgesteld. Wanneer ze uiteindelijk wordt toegelaten, krijgt ze een kleine ruimte toegewezen waar hooguit een man of vijftien in passen. Het is een activiteitenruimte in gebouw E. Ze krijgt een portofoon mee en verschillende codes om bij gevaar een beveiliger te kunnen waarschuwen. Hoewel ze in eerste instantie maar één keer zou komen, blijft ze een jaar lang terugkeren. De portofoon hoeft ze nooit te gebruiken.
Arabisch
De eerste groep bestaat uit vijftien Arabischsprekende mannen en vrouwen. Niemand spreekt een andere taal dan Arabisch en een professionele tolk is niet beschikbaar. Uiteindelijk komt er een man die pas is aangekomen en uitgeput is, maar die zowel Arabisch als Engels spreekt. Visser vertelt dat ze schrijver is en als psycholoog in een traumakliniek voor vluchtelingen heeft gewerkt. Ook heeft ze onderzoek gedaan naar manieren om mensen te helpen die migreren of vluchten. Ze legt uit dat het schrijven van verhalen kan helpen om te ontspannen en je in moeilijke tijden minder alleen te voelen.
Schrijven, tekenen en kleuren
Gedurende een jaar spreekt Marjolein Visser met veel vluchtelingen, van wie sommigen extra aandacht nodig hebben. Er komen voortdurend nieuwe mensen langs en ieder van hen heeft zijn eigen, vaak aangrijpende verhaal. Visser laat de volwassenen verhalen en gedichten schrijven. De kinderen krijgen kleurplaten en kaarten om te tekenen en te kleuren.
Slechte behandeling
Hoewel er in het complex ook medewerkers zijn die vriendelijk zijn en de vluchtelingen proberen te helpen, beschrijft Visser veel omstandigheden die het verblijf in Ter Apel zwaar maken. Ze schrijft over krappe en vieze verblijven, een tekort aan schone toiletten, in andere AZC’s zijn niet-functionerende wasmachines en drogers en het ontbreken van voldoende warme kleding in de winter. Ook zijn luizen vaak een plaag.
Een verblijf in een asielzoekerscentrum kan bovendien lang duren. Opleidingen, talenten en werkervaring van vluchtelingen worden volgens Visser lang niet altijd benut. Buiten de hekken krijgen bewoners soms te maken met demonstranten en bedreigingen. Ook de politieke en maatschappelijke discussie over asielzoekers en vluchtelingen draagt volgens haar bij aan een klimaat waarin zij zich niet welkom voelen.
Gruwelijkheden
De verhalen die Visser hoort, zijn vaak aangrijpend. Mannen zijn gemarteld, vrouwen verkracht en kinderen hebben gezien hoe familieleden werden vermoord. Voor mensen die vanwege hun seksuele gerichtheid of genderidentiteit zijn gevlucht, is de situatie soms extra ingewikkeld. Zij kunnen ook binnen vluchtelingengemeenschappen te maken krijgen met afwijzing of onveiligheid.
Ten slotte
Achter in Oorlog overleef je nooit alleen staat een uitgebreide bronnenlijst met onder meer boeken, televisie-uitzendingen en websites. Daarnaast bevat het boek meer dan twee pagina’s met uitgelicht nieuws over asielzoekerscentra en vluchtelingen, vanaf 2024.
Hoewel Visser ook enkele lichtpunten beschrijft, overheersen de aangrijpende en soms deprimerende verhalen. Juist daarom is het een boek dat aandacht verdient. Het laat zien wat mensen die in een AZC terechtkomen soms al achter de rug hebben voordat ze in Nederland aankomen.
Het boek kan vooral interessant zijn voor mensen die demonstreren tegen asielzoekerscentra, maar weinig weten over de ervaringen van de mensen die er wonen. Wie de persoonlijke verhalen leest, krijgt mogelijk een ander beeld van vluchtelingen en van wat aan hun komst naar Nederland voorafging. Niemand vlucht voor zijn plezier.
Wat mij betreft zou dit boek ook onder de aandacht mogen komen van volksvertegenwoordigers en op middelbare scholen kunnen worden besproken. Het biedt voldoende aanleiding om na te denken over oorlog, vluchtelingen en de manier waarop wij omgaan met mensen die alles achter zich hebben moeten laten.
Uitgegeven door De Geus
Boek bestellen!
