Een boek dat veel vragen oproept
Het boek van alle dingen – Guus Kuijer – Illustraties: Peter-Paul Rauwerda – Querido – 104 blz.
Thomas weet wat hij later wil worden: ‘Gelukkig!’ Maar hoé word je gelukkig? De buurvrouw, die eigenlijk een heks is, weet het: ‘Als je gelukkig wilt worden moet je zorgen dat je niet bang bent.’ Thomas groeit op in een gezin in de jaren na de tweede wereldoorlog. Het is geen vrolijke tijd. Er wordt in het boek niet veel over de oorlog verteld, maar duidelijk is dat die zijn sporen behoorlijk heeft achtergelaten en mensen letterlijk en figuurlijk vol littekens zitten. Zo heeft het vriendinnetje van zijn zus, Eliza, een houten been en mist zij een aantal vingers. In het boek wordt niet verteld wat er met haar gebeurd is. De buurvrouw woont alleen en de kinderen in de straat noemen haar een heks. Wanneer Thomas haar op een dag per ongeluk aanbiedt haar tas naar binnen te dragen, maakt hij kennis met haar en blijkt ze helemaal niet zo eng te zijn.
De buurvrouw heeft haar man in de oorlog verloren. Hoewel hij er van zijn vader niet mag komen, omdat zij volgens hem een communist was, blijft Thomas toch naar de buurvrouw gaan. Hij voelt zich er prettig. Bij haar kan hij zijn hart luchten en vindt er dingen die hij in zijn eigen huis niet heeft, zoals veiligheid, begrip, muziek, ranja en boeken. De vader van Thomas zoekt zijn heil in de Bijbel. Hij gaat gebukt onder iets dat verder niet wordt duidelijk gemaakt. Vader slaat blijkbaar veel en is onredelijk. Niet alleen de moeder van Thomas krijgt regelmatig een pak slaag maar ook Thomas krijgt er flink van langs. Hij moet dan naar boven met een houten lepel waar hij een flinke afranseling krijgt op zijn blote billen.
‘Toen het slaan eindelijk afgelopen was en hij zijn onderbroek en zijn broek over zijn gloeiende billen had aangetrokken, wist hij dat de Vader voor altijd uit hem was weg geranseld.’ Thomas besluit dat het tijd wordt om vader een handje te helpen zijn hart te veranderen, zoals gebeurt bij de farao in de Bijbel, maar dat loopt nogal desastreus af waarbij zijn moeder hardhandig wordt geslagen en hem vraagt dit niet meer te doen. De buurvrouw hoort de mishandelingen dwars door de muren heen en besluit in te grijpen. Maar zij niet alleen, ook Thomas, zijn zus en moeder hebben er genoeg van en samen gaan zij zich verzetten tegen vader.
Alhoewel het boek gemakkelijk te lezen is, mede dankzij de prettige en humoristische schrijfstijl van Kuijer, zou ik het niet zo snel aanraden voor jonge kinderen. Ik denk dat het voor hen lastig is om dit boek in de juiste context te plaatsen. Behalve dat, komt er geweld in voor dat meer uitleg behoeft, zoals vader, die door de zus van Thomas bedreigd wordt met een mes. Wel zou het op de middelbare school gebruikt kunnen worden tijdens de maatschappijles. Het boek behandelt een aantal diepgaande thema’s die je na het lezen aan het denken zetten, zoals mishandeling uit naam van een religie en wat dit doet met een kind. Een ander thema betreft de naoorlogse periode en de enorme nasleep die elke oorlog kan hebben. Het is raadzaam om het boek samen met een kind te lezen, omdat ik denk dat er daarna vele vragen zullen volgen.
Boek bestellen!
