Een fascinerend verhaal dat ook nu relevant is
De officier – Robert Harris – Vertaling Paul Witte – Cargo – 445 blz.
De Engelse schrijver Robert Harris heeft met De officier, een op ware feiten berustende roman over de Dreyfus-affaire, een ware prestatie geleverd. De joods-franse officier Dreyfus werd in januari 1895 voor het oog van een opgewonden meute van zijn zwaard en rang ontdaan en voor levenslang naar Duivelseiland verbannen. Dreyfus werd schuldig bevonden aan spionage voor Duitsland, in die tijd Frankrijks aartsvijand. Deze veroordeling leidde tot de grootste gerechtelijke dwaling uit de Franse geschiedenis die het land én de rest van de wereld, jaren in zijn greep hield. Pas nadat Zola zijn beroemde aanklacht publiceerde ( J ‘accuse!) en de autoriteiten wel moesten reageren, kwam het uiteindelijk tot eerherstel voor Dreyfus.
Hoofdpersoon in deze roman is Georges Picquart, officier van de Franse geheime dienst. Picquart is zeer loyaal aan het leger, hij is intelligent, eerlijk, nuchter en vasthoudend. Hij heeft voor de Generale Staf het proces tegen Dreyfuss gevolgd en verslag gedaan van het verloop ervan. Mede daarom krijgt hij de opdracht een geheim onderzoek in te stellen naar de hele affaire. Als hij ontdekt dat de ware spion ( Esterhazy ) nog actief is binnen het leger, zet hij een gewaagde operatie op teneinde hem in de val te lokken. Maar dan blijkt dat de militaire top helemaal niet zit te wachten op het vinden van de echte dader en eerherstel voor Dreyfus…
Het knappe van dit boek zit hem in het feit dat Harris hoofdpersoon Picquart zeer overtuigend voor de lezer neerzet. Uit het verhaal blijkt dat Picquart deugt: hij is de good guy, maar impliciet; het ligt er niet dik bovenop. De bad guys worden op dezelfde genuanceerde manier beschreven en Dreyfus zelf wordt getypeerd als een droogstoppel die weinig sympathie oproept. Ook sterk in dit boek is de wijze waarop het antisemitisme ter sprake wordt gebracht: min of meer terloops als onderdeel van de tijdgeest in het Frankrijk van de “belle epoque”.
“ Begrijp me goed, Louis, het is echt niet zo dat het hele leger verrot is. Er zijn meer dan genoeg goede, eerzame mannen in het opperbevel. Maar als puntje bij paaltje komt, stellen ze het belang van het leger allemaal voorop. Geen van hen wil verantwoordelijkheid dragen als het hele zaakje instort, en dat alleen maar omwille van een ….’ Ik aarzel. ‘Een Jood?’suggereert Louis. Ik antwoord niet.”
De taal van Harris in dit boek is beeldend met sterke dialogen en zo nu en dan een vleugje humor.
“ De kerkgangers vormen een monochrome congregatie, zwart en wit, nonnen en weduwen. Bij de deur neem ik mijn arm van de hare. Ik zie u hier na de mis. Kom je niet binnen? Ik ga nooit naar binnen, mama. Ze tuurt me met vochtige grijze ogen aan. Haar stem beeft. Maar wat zeg ik tegen God? Zeg hem dat ik in het café aan de overkant van het plein zit. “
Deze thriller is evenzeer een sociale en politieke roman, en in alle opzichten overtuigend .
Dick Huitema
