Alles voor de reis – Adriaan van Dis
Liefde die geen plaats kreeg, maar altijd bleef
Reikhalzend heb ik uitgekeken naar de nieuwe Van Dis. Zodra het boek er was, liet ik alles uit mijn handen vallen om er meteen in te gaan lezen. Net zolang tot het uit was. Zoals altijd stelt Van Dis niet teleur. Alles voor de reis is een boek dat zich langzaam in je lijf nestelt en een steeds grotere plek in je hart inneemt. Adriaan van Dis noemt het een roman, maar wie het leest voelt onmiddellijk dat hier iets anders aan de hand is. De feiten zijn niet verzonnen en de emoties al helemaal niet. Wat Van Dis doet, is zijn herinneringen zo vormgeven dat ze leesbaar worden, zonder ze te temmen.
Memoir
Het resultaat is een boek dat enerzijds literatuur is die ademt als een memoir en anderzijds een memoir dat zich beschermt met de vrijheid van fictie. Centraal staat een liefde die nooit volledig mocht bestaan. Niet omdat zij minder was, maar omdat zij moest wijken voor zorg, schuld, loyaliteit en dreiging. De ‘Ander’ is altijd aanwezig, maar zelden zichtbaar. En juist dat bepaalt het ritme van de relatie tussen Adriaan en Eefje. Zij kiest niet. Hij blijft. Niet uit zwakte, maar uit zijn enorme liefde voor haar. Een liefde die zichzelf leert inperken. ‘Gelukkig met elke kruimel’ is geen klacht, maar een levenshouding.
Zonder rancune
Van Dis beschrijft niet alleen hun bijzondere liefde, maar ook de pijn van het gedeelde leven zonder ooit rancuneus te worden. Zelfs in het hospice, wanneer Eefje stervende is en de ruimte letterlijk en figuurlijk wordt gedeeld, blijft de toon zacht. Hun wapenspreuk, ‘laten we zacht zijn voor elkander’ is niet zomaar een zin, het is het morele hart van het boek. Om de pijn dragelijk te maken, wordt er bijna dagelijks gereisd. Niet om te ontsnappen, maar om te herinneren. Verhalen worden morfine. Afrika, het Midden-Oosten, het hoge noorden, noem maar op, het zijn geen exotische decorstukken, maar innerlijke landschappen waarin leven en werk samenvallen. Reizen, lezen of vertellen, het zijn manieren om betekenis vast te houden wanneer het lichaam loslaat.
Misschien blijft alleen het vertellen over
Van Dis mijdt grote woorden over dood en afscheid. Juist daardoor komt dit verhaal zo aan. Het hartverscheurende zit niet in de sterfscène zelf, (hoewel het koffiedrinken nooit op een ongelukkiger tijdstip had kunnen gebeuren en het me daardoor in mijn hart raakte) maar in de details, handen die zorgen, zinnen die niet worden teruggenomen, de weigering om ‘nu alvast iets door te strepen’. Zelfs in het sterfhuis wordt door beiden niet geklaagd, niet gezeurd, er wordt liefdevol gedragen. Wanneer Eefje uiteindelijk het hospice verlaat, voelt het boek niet afgerond, maar juist open. Alsof de reis doorgaat, maar zonder bestemming. Hier eindigt niet de liefde, maar misschien wel de reislust. Misschien blijft alleen het vertellen over.
Alles voor de reis is een ontroerend, oprecht, liefderijk en moedig boek. Niet omdat het alles onthult, maar omdat het laat zien wat het kost om zacht te blijven in omstandigheden die daar eigenlijk geen ruimte voor laten. Het is een boek dat je niet dichtslaat, je legt het heel zacht naast je neer, met het gevoel dat deze geweldige schrijver je even heeft toegelaten bij iets dat diep in zijn leven en lijf verankerd zit. Dank je wel, Adriaan van Dis.
