De palimpsesten – Aleksandra Lun
Mooi debuut
De Poolse Aleksandra Lun studeerde taal- en letterkunde in Spanje en werkt als vertaler uit het Engels, Spaans, Frans, Italiaans, Catalaans en Roemeens naar het Pools. De palimpsesten is haar debuutroman, die ze in het Spaans schreef. Tegenwoordig woont ze in België, waar ze Nederlands leert. Het is dan ook geen verrassing dat taal een centrale rol speelt in dit boek. Achterin legt de vertaler uit dat de roman bol staat van citaten en parafrases uit het werk van andere schrijvers en filosofen. Waar mogelijk maakte de vertaler gebruik van bestaande Nederlandse vertalingen, uiteraard steeds met bronvermelding.
Het is zeker niet nodig om al die verwijzingen te herkennen: voor het verhaal maakt dat niets uit. Het blijft een geestige satire die vlot leest en me meer dan eens een brede glimlach bezorgde.
De roman draait om Czesław Przęśnicki, een Poolse immigrant die zichzelf een mislukt schrijver noemt. Na een reeks omzwervingen belandt hij in het Belgische Luik, waar hij wordt opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis. Zoals hij zelf zegt: ‘Ik ben een mislukt schrijver, ik heb al tijden geen seks gehad en ik zit opgesloten in een gesticht in België, een land dat al een jaar zonder regering zit.’
Die zin keert regelmatig terug. Je ergert je eraan óf je grinnikt elke keer opnieuw. In het laatste geval zul je dit boek waarschijnlijk met plezier lezen.
Czesławs opname in de kliniek heeft een opmerkelijke reden: hij schreef zijn debuut niet in zijn moedertaal, maar in het Antarctisch. Het lokale schrijversgenootschap nam hem dat zo kwalijk dat hij het land moest verlaten. Zo kwam hij uiteindelijk in België terecht.
De therapie in de kliniek is erop gericht hem voortaan uitsluitend in zijn moedertaal te laten schrijven. Natuurlijk laat Czesław zich daardoor niet tegenhouden. Bij gebrek aan papier begint hij zijn tweede roman op een oude krant – meteen een verwijzing naar de titel van het boek. (Een palimpsest is immers een manuscript dat opnieuw is beschreven.)
Elk hoofdstuk beslaat een dag in de kliniek: Czesław droomt, wordt wakker, spreekt met zijn psychiater, krijgt een injectie, deelt een kamer met een religieuze man en schrijft in het geheim verder, verstopt in de badkamer.
In zijn dromen en gesprekken duiken beroemde schrijvers op die, net als hij, in een andere taal schreven of in een ander land leefden. Zij geven hun mening over de therapie en over het schrijven zelf. Natuurlijk willen ze allemaal weten waar Czesławs nieuwe roman over gaat – en reageren vervolgens identiek. Dat zorgt voor een luchtige toon, terwijl de roman intussen ook thema’s als vooroordelen, bekrompenheid en kortzichtigheid aanraakt. Het knappe is dat zulke zware onderwerpen toch in een licht en toegankelijk verhaal worden verwerkt.
Dankzij de ruime bladspiegel leest het boek heel prettig. Het tempo ligt hoog, er komen veel personages voorbij, en de literaire verwijzingen vormen een leuke extra voor wie ze herkent. Maar ook zonder die kennis blijft er een sterke roman over: een geslaagd debuut dat zeker de moeite waard is.
Conny Schelvis
Boek bestellen!
