Rusland in oorlog: wie is je vriend en wie de vijand?
Kameraad -Paul Dowswell – Vertaling Ernst Bergboer – Callenbach – 240blz.
De Brit Paul Dowswell kreeg grote internationale bekendheid met zijn YA-roman Ausländer, die in acht talen werd vertaald en bij Callenbach verscheen in november 2009. Zijn boeken kenmerken zich doordat zijn hoofdpersonen de strijd aanbinden met politiek extremisme.
In eigen land was Dowswell al bekend als de auteur van meer dan zestig boeken meestal historische onderwerpen. Hij studeerde Geschiedenis aan de Universiteit van Londen. In zijn boeken lopen feit en fictie door elkaar, maar hij probeert dichtbij de werkelijkheid te blijven en veel incidenten zijn op waarheid gebaseerd, gevonden in historisch gedocumenteerde gebeurtenissen.
Kameraad begint in het voorjaar van 1941. De vader van de vijftienjarige Misha krijgt een baan als secretaris van Stalin en het gezin verhuist van een armoedige woning naar een mooi appartement in het Kremlin. De oorlog in Europa is in volle gang en het Communistische systeem begint barsten te vertonen.
Op een dag komt Misha thuis en zijn moeder is verdwenen. Het dagelijks leven in het Kremlin staat in schril contrast met de rest van Moskou, maar iedereen is op zijn hoede, bang voor de veiligheidsdienst en verraders. Als er maar iemand naar je wijst dat je een volksvijand bent ben je je leven niet meer zeker.
Stalin voelt zich onoverwinnelijk maar als de Duitse troepen Rusland binnenvallen wordt het leven in het Kremlin beheerst door hysterie en angst. De vader van Misha’s beste vriendin Valya wordt weggevoerd en niet veel later wordt zij ook gearresteerd. Omdat ze op dat moment bij Misha in huis was nemen ze hem ook mee. Beide worden ter dood veroordeeld.
“Zijn oren vullen zich met een vreemd gehuil dat met de seconde luider wordt. Hij haalt nog een keer adem, vraagt zich af waarom er nog niet geschoten is. Dan verdwijnt de wereld in een enorme explosie, als in een vloedgolf die zich over hem uitstort. Dit is het dan. Hij is dood. Maar zijn brein werkt nog. Hij hoort Valya. Smekend, scherp, wanhopig: ‘Rennen, Misha! Rennen!’ “
Dit is het eerste boek van Dowswell wat ik heb gelezen en ik werd meteen gepakt door zijn schrijfstijl. Het boek leest als een trein en het is net of je in die trein plaats genomen hebt. Ik had al meerdere verhalen gelezen die zich afspelen in de Tweede Wereldoorlog of daar over gingen maar die werden veelal uit het Nederlandse perspectief geschreven. Dit verhaal speelt zich af in Rusland, een land dat nog aan het overleven was van hun eigen revolutie, vol armoede en angst. Wat me het meest aangreep was dat de angst voor de Duitse invasie en de oorlog niet eens de boventoon voerde maar het beleid van Stalin en zijn veiligheidsdienst die er voor zorgde dat iedereen over zijn schouder bleef kijken.
Het moeten beleven van een oorlog is het ergste wat er kan zijn, maar als je je eigen volk ook niet kunt vertrouwen zit je gevangen tussen vijanden en sta je letterlijk met je rug tegen de muur.
Dat gevoel, die emotie heeft Dowswell goed weten neer te zetten in een boek wat je meevoert door het Rusland van toen. Uiteraard is de oorlog en het politiek klimaat van Rusland in die tijd een belangrijk thema in dit boek.
Daarnaast is er de vriendschap tussen de vijftienjarige Misha en zijn vriendin Valya, (niet kunnen) vertrouwen en angst een belangrijk gegeven.
Het verhaal lijkt zo onwerkelijk en de hoofdfiguren zijn fictief maar de gebeurtenissen niet en dat maakt het zo boeiend en dat je met kippenvel zit te lezen.
Conny Schelvis
