Nausikaä en de grote goden – Pim Wiersinga
Nalatenschap tussen goden, geschiedenis en geweten
Met Nausikaä en de grote goden heeft Pim Wiersinga een opvallend boek nagelaten: een roman in verzen die de lezer meeneemt naar de wereld van de late Oudheid, maar tegelijk indringend spreekt over vragen die niets aan actualiteit hebben verloren. Het boek verscheen kort na het overlijden van de auteur en leest als een slotakkoord van een indrukwekkend oeuvre waarin geschiedenis, verbeelding en het in acht nemen van de moraal steeds nauw met elkaar verweven waren.
Inhoud en verklaring
Centraal staat Nausikaä, een jonge vrouw die haar afkomst lange tijd verborgen moet houden. Ze is de dochter van Mithradates VI van Pontos, een historische koning die in de eerste eeuw voor Christus een langdurige en verwoede strijd voerde tegen het oprukkende Romeinse Rijk. Wiersinga kiest er bewust voor het verhaal niet vanuit de machthebber zelf te vertellen, maar vanuit het perspectief van zijn dochter. Daardoor krijgt het verhaal de kenmerken van een epos met een persoonlijke toon: grote historische gebeurtenissen worden steeds gespiegeld aan individuele keuzes, twijfels en verlangens.
Nausikaä is geen klassieke heldin die blindelings haar lotsbestemming volgt. Ze observeert, bevraagt en verzet zich. “Muzen, leg mij het zwijgen op. Waarom zou ik uitmeten wat elk schoolkind raden kan…” Terwijl haar vader verwikkeld is in oorlogen en politieke intriges, probeert zij te begrijpen wat macht met mensen doet en waar de grenzen van rechtvaardiging liggen. Haar vragen zijn eenvoudig gesteld, maar moeilijk te beantwoorden: is minder geweld altijd beter? Wanneer wordt verzet zelf misdadig? En hoe blijf je menselijk in een wereld die steeds verder verhardt?
Mithradates zelf is door Wiersinga uitgebeeld als een dubbelzinnig personage. Hij is verantwoordelijk voor grove wreedheden, waaronder massamoorden op Romeinen in Klein-Azië, maar weigert tegelijkertijd bepaalde middelen te gebruiken, zoals het vergiftigen van waterbronnen. Hij rechtvaardigt zijn daden niet achteraf en blijft zich bewust van de morele gevolgen ervan. Juist in de confrontatie met zijn dochter wordt zichtbaar hoe zwaar die verantwoordelijkheid op hem drukt. “Bent u dan niet verzot op Sappho…? Verzot ben op jou, o dochter die mij lief is”. Nausikaä fungeert daarbij als morele spiegel: door haar vragen en tegenspraak dwingt zij hem tot reflectie.
Een belangrijke rol is weggelegd voor Hypsikratea, Nausikaä’s tante en reisgezel. Zij is een krachtige, onafhankelijke vrouw die haar nicht begeleidt op de vlucht voor de Romeinen. Hypsikratea is geen belerende mentor, maar een nuchtere gids die Nausikaä helpt om haar eigen oordelen te vormen. In hun gesprekken komen thema’s als loyaliteit, vrijheid en verantwoordelijkheid steeds terug. Zo krijgt het verhaal een filosofische onderlaag zonder zwaar of uitleggerig te worden.
Naast oorlog en politiek is er in Nausikaä en de grote goden opvallend veel aandacht voor intimiteit en verlangen. Nausikaä’s gevoelens voor Luna, een jeugdvriendin, geven het boek een extra emotionele dimensie. Deze relatie wordt niet groots uitgewerkt, maar vanzelfsprekend verweven in het verhaal. Liefde verschijnt hier als een tegenkracht: kwetsbaar, tijdelijk, maar wezenlijk in een wereld die door geweld wordt gedomineerd.
Genre en stijl
De vorm waarin Wiersinga zijn verhaal giet, is misschien het meest uitdagende element van het boek. Nausikaä en de grote goden is geschreven in vrije verzen, duidelijk geïnspireerd door het klassieke epos, maar zonder zich strikt aan een vast metrum te houden. De taal zit vol metaforen en is muzikaal, met veel aandacht voor klank en ritme. Dat is een uitnodiging tot langzaam lezen. Dat vraagt concentratie, maar levert ook veel op: landschappen, emoties en historische scènes krijgen een bijna tastbare aanwezigheid.
Wiersinga verweeft historische feiten en mythologische motieven op een natuurlijke manier. Figuren als Pompeius en Lucullus verschijnen naast symbolische beelden, zoals de vallende Nike van Samothrake, die staat voor de breekbaarheid van macht en idealen. Deze combinatie van geschiedenis en mythe versterkt het centrale thema van het boek: dat menselijke keuzes altijd plaatsvinden binnen krachten die groter zijn dan het individu, maar dat die keuzes er juist daarom toe doen.
Actueel
Hoewel het verhaal zich afspeelt in de Oudheid, zijn de parallellen met de moderne wereld duidelijk. De kritiek op imperialisme. De vraag hoe geweld wordt gelegitimeerd. Ook de spanning tussen veiligheid en vrijheid klinken opvallend actueel. Wiersinga dringt deze actualiteit nergens expliciet op, maar laat haar ontstaan uit de gebeurtenissen en dialogen zelf.
Doelgroep
Nausikaä en de grote goden is geen boek om vluchtig te lezen. Het vraagt aandacht, geduld en bereidheid om mee te bewegen met de poëtische vorm. Daar staat tegenover dat de lezer wordt beloond met een gelaagd en doordacht verhaal dat zowel intellectueel als emotioneel aanspreekt. In Nausikaä schetst Wiersinga een personage dat midden tussen goden, machthebbers en geweld haar eigen morele ruimte probeert te veroveren. Dat maakt dit epos niet alleen een historische roman in verzen, maar ook een tijdloze meditatie over menselijkheid.
Kees de Kievid
Boek bestellen!
