De Jaknikker – Peter Buwalda
Shortlist Libris Literatuurprijs 2026
´Zoals echte literatuur hoort te doen, zet Buwalda zijn verhaalwereld én onze wereld op zijn kop. En hij laat met deze roman overtuigend zien wie de échte meesters van de leugen zijn.´
De literaire knaller van 2025 die je volgens veel recensenten beslist móet hebben gelezen is de laatst verschenen roman van Peter Buwalda, De Jaknikker. Het is het tweede deel van een trilogie (?) waarvan het eerste deel, Otmars zonen, in het najaar van 2020 verscheen. Omdat Buwalda indertijd in een moment van onbezonnenheid beloofde dat de opvolger snel zou verschijnen, riep hij het ongeduld van critici en lezers als het ware over zich af. Na ruim een jaar belde Onno Blom Buwalda maar eens op, in de week voor Kerst, om te vragen hoe het ermee stond. Dat mondde uit in een interview, paginagroot, in de Volkskrant van begin januari 2021. Lezers van de krant zouden daarna nog vier keer worden onthaald op zo’n stuk, dat gaandeweg geestiger werd. Ik vind zoiets wel grappig, het is toch een stukje Nederlandse literatuurgeschiedenis dat voor je ogen ontstaat.
De schrijver spreekt
Maar nu is die roman er dan. De verschijning veroorzaakte een vloedgolf aan aandacht in de media. Je kon geen talkshow aanklikken of daar zat Buwalda weer, op zijn eigen, wat knoestige manier, te vertellen over zijn boek. De roman werd positief ontvangen en stond wekenlang hoog in de lijstjes. Dat het de shortlist van de Libris Literatuurprijs zou halen was voor veel lezers een uitgemaakte zaak. Na lezing zat ik een beetje met de vraag of ik er nog iets over zou schrijven. Ik las het boek met plezier, maar een stukje over een roman waar werkelijk alles al over is gezegd en geschreven vind ik soms iets te veel van het goede. Het werd dan ook iets anders. Buwalda was in Leiden om bij boekhandel Kooyker te vertellen over zijn roman. Zo’n avond kan heel inzichtelijk zijn, zeker wanneer de schrijver er een beetje zin in heeft. En dat bleek het geval.
Blom & Buwalda
De avond had iets van een literaire act voor twee heren. De een was Buwalda, de ander schrijver/criticus/biograaf Onno Blom. Het was ook geen interview, maar meer een gesprek. Blom gaf voorzetjes die Buwalda dan aan het praten brachten. Vanzelfsprekend was het langzame schrijfproces een onderwerp, maar waar dat bij de vele talkshows meestal het enige onderwerp was, en veel andere aspecten nauwelijks aan bod kwamen, gaf Blom Buwalda de ruimte om de diepte in te gaan. Waardoor je gaat zien hoe zo’n roman ontstaat, welke keuzes aan de basis staan van de opmerkelijke structuur ervan, hoeveel aandacht en tijd uitgaat naar de zinsbouw en ga zo maar door. De techniek van het vak stond nu eens centraal.
De blauwe ogen van Eva Jinek
Zo’n avond valt of staat met de persoonlijke aspecten. Zo vroeg Blom of Buwalda het niet storend had gevonden dat er juist bij de grote talkshows, waar toch miljoenen mensen naar kijken, nauwelijks tot geen aandacht was geweest voor de inhoudelijke kant van de roman. ‘Ach’, was het antwoord, ‘dat begrijp ik wel, daar zit ik niet zo mee. Er zijn andere zaken die soms storender zijn.’ Waarna hij vertelde dat hij, op het moment dat hij aanschoof bij Eva Jinek en in haar helderblauwe ogen keek, van de wereld was. Hij herinnert zich niets van dat gesprek.
Graven naar de geheimen van Shell
En dan was er natuurlijk de vraag waarop je kon wachten: de bronnen. Zowel Otmars zonen als De Jaknikker spelen zich af binnen Shell. Dat bedrijf is, zeker in de hogere regionen, een stevig beveiligd bastion waar je als schrijver niet zomaar kan aankloppen met wat vragen over de interne gang van zaken. En zeker niet wanneer die betrekking hebben over de activiteiten op het Russische eiland Sakhalin of in Nigeria. Toch deed Buwalda, helemaal in het begin van zijn project, een poging. Via via legde hij contact, maar toen hij de toenmalige CEO, Jeroen van der Veer, aan de lijn had werd hij elegant afgepoeierd. ‘Zo’ moet Van der Veer hebben gezegd, ‘u wilt meer weten over de manier waarop wij binnen ons bedrijf te werk gaan?’ Buwalda beaamde dat, waarop Van der Veer antwoordde: ‘Nu, weet u meneer Buwalda, het leiden van Shell vertoont grote overeenkomsten met het aansturen van een amateur voetbalclub. Misschien kunt u beter die route volgen.’ En legde de hoorn erop. Gelukkig voor hem én voor de boeken wist Buwalda later via een iets intelligenter opgezette poging alsnog aan inside-informatie over het bedrijf te komen.
En ja, de meest gehoorde – maar wel ongeveer enige – klacht van lezers: ‘Otmars zonen las ik vijf jaar geleden, dat verhaal is inmiddels wel een beetje weggezakt.’ Dat is natuurlijk zo. Maar uitgeverij De Bezige Bij heeft keurig een inlegvelletje bij De Jaknikker gedaan, waarin het verhaal van Otmars zonen nog eens beknopt wordt herverteld. Dat helpt. Maar gewoon de eersteling opnieuw lezen of wellicht luisteren – dat laatste heb ik gedaan, ruim 19 uur – is geen straf.
Uitgegeven door De Bezige Bij
Boek bestellen!
