Eindelijk rust – Koos Neuvel
Inleiding
In zijn boek Eindelijk rust wil de auteur een maatschappelijk discussie op gang krijgen over euthanasie bij psychisch lijden. Hij stelt dat er allerlei mogelijke kanttekeningen te plaatsen zijn bij euthanasie wegens psychisch lijden. Er zijn bedenkingen te uiten, bezwaren aan te voeren zoals: is het verzoek om euthanasie wel zo overwogen of is het meer een gevolg van tunnelvisie? Kun je hier wel spreken van uitzichtloos lijden, aangezien psychische problematiek een heel ander karakter heeft dan de meeste ongeneeslijke somatische aandoeningen. Draait de behandelaar, door mee te gaan in de veronderstelde hopeloosheid van het lijden, niet ieder stukje levenswil bij de patiënt de nek om? Leidt het bestaan van een optie van euthanasie niet vanzelf naar een grotere vraag ernaar? En verlaagt die optie niet, in plaats van een alternatief te bieden voor wrede suïcide, de drempel naar zelfdoding?
Eigen ervaring
De hiervoor gestelde vragen zijn niet eenvoudig. En voor de auteur niet louter theoretisch gezien het feit dat zijn dochter op zeventienjarige leeftijd om euthanasie vroeg vanwege psychisch lijden. Zij heeft anorexia nervosa en vele therapieën gevolgd. Ze is ten einde raad. Geen enkele therapie heeft het gewenste effect. Eerder andersom, ze voelt zich steeds slechter. Euthanasie krijgt ze niet. Ze stopt met eten en drinken, gevolgd door palliatieve sedatie. Dit is een volkomen legale methode. Palliatieve sedatie wordt anders dan euthanasie gerekend tot het normale handelen van de arts, bedoeld om het lijden te verlichten. Het leidt uiteindelijk ook tot de dood, maar is niet de directe doodsoorzaak. Die zit in het stoppen met eten en drinken. Bij euthanasie is de spuit van de dokter wel de directe doodsoorzaak. Het is een niet onbelangrijk ethisch en juridisch verschil. Voor de naasten maakt het volgens de auteur weinig uit.
Euthanasiewet
In 2001 is de Euthanasiewet aangenomen. Daarvoor vond euthanasie ook plaats; echter dit werd nooit als zodanig benoemd en uiteraard werd niet voldaan aan de voorwaarden van de wet die in 2001 werd aangenomen. Het was een ommekeer in het denken over het levenseinde, maar leek vooral gericht op somatisch lijden. Over psychisch lijden werd niet geschreven in die wet. In de wet worden zes voorwaarden gesteld, waarvan de kern wordt gevormd door de volgende twee:
1.de arts moet ervan overtuigd zijn dat het verzoek om euthanasie vrijwillig en weloverwogen is.
2.de arts moet ervan overtuigd zijn dat het lijden van de patiënt ondraaglijk en uitzichtloos is.
De wet is niet duidelijk. Gaat het alleen om lijden van mensen die een dodelijke ziekte hebben, of kan ook psychisch lijden of misschien zelfs lijden aan het leven onder de wet vallen?
Euthanasie bij psychisch lijden
Bij psychisch lijden is de vraag te stellen of de betrokkene wel vrijwillig en overwogen tot zijn verzoek is gekomen. Bij gevorderde dementie speelt dit onder andere. Maar de vraag is ook te stellen bij diverse andere psychische aandoeningen. Daar lijkt het veel eerder te gaan om het niet kunnen leven dan niet willen leven. Euthanasie bij psychisch lijden lijkt in de publieke opinie behoorlijk te zijn geaccepteerd. Daarentegen bestaat er juist onder psychiaters veel weerzin en die is in de loop der jaren alleen maar groter geworden. Het publiek ziet de mogelijkheid van euthanasie als een onderdeel van hun beschikkingsrecht, hoewel daar wel een arts bij nodig is. Artsen zijn eerder bang dat het begrip ondraaglijk en uitzichtloos lijden uitgehold raakt. Het lastige bij dit laatste is dat dit uit van alles kan voortkomen, in theorie ook uit hevig liefdesverdriet of uit de dood van je kat. De Hoge Raad stelt intussen dat euthanasie alleen gerechtvaardigd is op medische gronden. Niet als iemand lijdt aan het leven of van mening is dat zijn leven voltooid is. Ook is het lastig te beoordelen of het psychisch lijden uitzichtloos is. Kun je psychisch terminaal zijn? Wanneer ben je uitbehandeld in geval van een psychische aandoening?
Medicalisering van psychisch lijden
Om dit soort vragen te onderzoeken gaat de auteur in op de gelijkstelling van psychische klachten aan lichamelijke oftewel de medicalisering van psychisch lijden. Ook de vaak voorkomende onvoorspelbaarheid van psychisch lijden maakt een beslissing over euthanasie lastig. Volgens de auteur is het ook mogelijk te beoordelen bij welke psychische ziektes het psychisch lijden zodanig is dat euthanasie een gepast laatste redmiddel zou kunnen zijn. Een belangrijk kenmerk bij mensen met psychisch lijden is het wegvallen van iedere hoop. Het idee totaal geen toekomst meer te hebben. Het gaat met name om een gevoel van eenzaamheid, het je niet verbonden voelen met andere mensen, het vertrouwen verliezen in mensen die je goed meent te kennen, rouw om het verlies van naasten, slachtoffer zijn van seksueel misbruik, het niet over je trauma’s kunnen praten et cetera.
Het medicaliseren van psychisch lijden heeft volgens de auteur als groot nadeel dat dit de betrokkenen vaak nog meer ziek maakt en met als ultieme consequentie dat euthanasie als mogelijkheid wordt aangeboden, immers als laatste remedie als het lijden uitzichtloos lijkt te zijn. Een aanbod om over euthanasie na te denken kan soms zelfs leiden tot een doodswens omdat sommige betrokkenen daarmee willen voorkomen anderen nog tot last te zijn. Brengt het kwetsbare, met het leven worstelen, mensen niet juist op een idee? Ontneemt de mogelijkheid van euthanasie de kans op herstel, tot het hebben van hoop?
Conclusie
De auteur heeft een goed gedocumenteerd boek geschreven over de belangrijke maatschappelijke vraag of de mogelijkheid van euthanasie bij psychisch lijden goed is of niet. De auteur geeft geen antwoord op die vraag, maar onderzoekt zijn aarzelingen en twijfels bij deze mogelijkheid. Ook vraagt hij zich af of het toelaten van euthanasie bij psychisch lijden het aantal suïcides terug zal dringen. En zo ja, is dat dan preventie als het resultaat hetzelfde is, namelijk de dood. Overigens is het aantal suïcides niet gedaald sinds de mogelijkheid van euthanasie bij psychisch lijden.
Jitske Bijker
Boek bestellen!
