Van Flight naar Lowlands – Patrick Bakkenes
De idealistische oerkracht van het Nederlandse popfestival
Wie tegenwoordig aan Lowlands denkt, ziet al snel de uitgestrekte velden van Biddinghuizen, de enorme podia en de strak georganiseerde festivalmachine. Maar weinig bezoekers realiseren zich dat de wortels van dit inmiddels iconische evenement liggen in Utrecht, eind jaren zestig, in de hallen van de Jaarbeurs. In zijn boek Van Flight naar Lowlands – De geschiedenis van Nederlands eerste popfestivals reconstrueert schrijver en historicus Patrick Bakkenes deze vrijwel vergeten voorgeschiedenis met grote zorgvuldigheid en oog voor detail.
Cultuuromslag
Centraal staan de twee edities van Flight to Lowlands Paradise, die in 1967 en 1968 plaatsvonden in de Margriethal van de Jaarbeurs. Wat begon als een idealistisch experiment van een kleine groep kunstenaars, studenten en provo’s groeide in korte tijd uit tot een nationaal besproken evenement. Bakkenes laat zien dat deze festivals niet alleen muzikaal vernieuwend waren, maar ook symbool stonden voor een bredere culturele omslag: een generatie jongeren die zich losmaakte van vaste patronen en nieuwe vormen van vrijheid, creativiteit en samenleven verkende.
De festival edities
De beschrijving van de eerste editie in 1967 leest als een klein wonder. Ondanks de angst voor chaos – een jaar eerder was een muzikaal evenement in de Jaarbeurs nog uitgelopen op wanorde – verliep het festival opvallend harmonieus. Ongeveer vijftig bands, dichters en kunstenaars traden op, het publiek mocht deelnemen en experimenteren, en de sfeer werd door velen als vrij en bijna utopisch ervaren. Bakkenes laat zien hoe bijzonder dit was in een tijd waarin het publiek doorgaans nog passief toekeek. De Flights boden een eerste voorproefje van wat later ‘festivalcultuur’ zou gaan heten.
Het contrast met de tweede editie, een jaar later, is groot. Ambities waren hoger, internationale acts als Jimi Hendrix en Jeff Beck werden aangekondigd, maar afzeggingen en organisatorische problemen zorgden voor teleurstelling en woede bij het publiek. Bakkenes beschrijft deze mislukking zonder sensatiezucht, maar met oog voor de lessen die eruit te trekken zijn. Juist hier toont het boek zijn waarde: het laat zien hoe kwetsbaar idealistische initiatieven zijn wanneer verwachtingen, commercie en schaalvergroting een rol gaan spelen.
Bronnen
De kracht van het boek zit vooral in de grondige aanpak. Bakkenes baseert zich op meer dan veertig interviews met organisatoren, muzikanten, bezoekers en betrokkenen, aangevuld met uitgebreid archiefonderzoek en contemporaine krantenartikelen. Daardoor ontstaat een gelaagd beeld waarin herinneringen, feiten en mythes naast elkaar worden gelegd. De auteur is daarbij niet uit op heldenverering. Integendeel: hij benoemt tegenstrijdigheden, corrigeert hardnekkige misverstanden en plaatst persoonlijke verhalen steeds in een bredere context.
Personen en locaties
Een belangrijke rol in het verhaal is weggelegd voor kunstenaar Bunk Bessels, de drijvende kracht achter de Flights. Samen met leden van de anarchistische provobeweging Volte wist hij de gemeente Utrecht en de Jaarbeurs te overtuigen van een plan dat in die tijd ronduit gewaagd was: een nachtvullend popfestival waarin muziek, poëzie, beeldende kunst en publieksdeelname samenkwamen. Bakkenes beschrijft overtuigend hoe plekken als cultureel centrum De Kargadoor en Drinkwinkel De Tregter fungeerden als ontmoetingsplaatsen waar ideeën werden gesmeed en plannen vorm kregen. Het boek maakt duidelijk dat zonder deze Utrechtse vrijplaatsen de Flights waarschijnlijk nooit van de grond waren gekomen.
De auteur
Stilistisch is Van Flight naar Lowlands toegankelijk. Bakkenes wisselt feitelijke passages af met levendige citaten van betrokkenen, waardoor de lezer een goed gevoel krijgt bij de sfeer van toen. De stemmen uit de interviews geven het verhaal een directe, tastbare kwaliteit en maken duidelijk hoe diep de ervaringen van de Flights bij velen (ook bij mij) zijn blijven hangen. Tegelijkertijd verliest de auteur nooit de grotere lijnen uit het oog. Hij plaatst de Utrechtse festivals in een internationale ontwikkeling die begon in de Verenigde Staten, via Engeland naar Nederland kwam en uiteindelijk leidde tot een reeks popfestivals in de jaren zeventig.
Toen en nu
De link met het huidige Lowlands wordt zorgvuldig en kritisch gelegd. Bakkenes maakt duidelijk dat het moderne festival schatplichtig is aan de Flights, maar benadrukt ook het verschil tussen toen en nu. Waar de Flights vooral werden gedreven door idealisme en experimenteerdrang, is het hedendaagse Lowlands onmiskenbaar een professioneel en commercieel evenement. Dat oordeel wordt niet moralistisch gebracht, maar nodigt uit tot reflectie: wat is er gewonnen, en wat misschien verloren gegaan?
Doelgroep
Ook voor een lokaal publiek is dit boek extra interessant. Het laat zien welke rol Utrecht heeft gespeeld in de Nederlandse popgeschiedenis en hoe een relatief kleine groep stadgenoten een blijvende invloed wist uit te oefenen. De bijbehorende tentoonstelling in TivoliVredenburg en evenementen als The Flight Revisited onderstrepen dat deze geschiedenis nog altijd leeft.
Conclusie
Van Flight naar Lowlands is daarmee meer dan een muziekboek. Het is een zorgvuldig geschreven cultuurgeschiedenis die laat zien hoe vernieuwende ideeën soms op onverwachte plekken ontstaan – en hoe de echo daarvan decennia later nog steeds hoorbaar is. Voor wie geïnteresseerd is in Utrecht, popmuziek of de jaren zestig is dit een aanrader van formaat. Patrick Bakkenes reconstrueert met precisie en verbeelding de mythe van Flight to Lowlands Paradise
Kees de Kievid
Boek bestellen!
