Wachten, een levenshouding – Dirk De Wachter
Zijn in wachten
De bekende Belgische psychiater Dirk De Wachter gaat in 2026 op emeritaat. Dit gegeven neemt hij mee in Wachten, een boek dat aanvoelt als een ingetogen terugblik op zijn leven. Centraal in het boek staat Martin Heideggers ‘Gelassenheit’ waarbinnen het ‘Warten ohne Erwartung’ een van de essenties van het bestaan is.
Wachten zonder verwachting
‘Warten ohne Erwartung’. De Wachter herhaalt het ontelbare keren, het wachten zonder verwachting. Het is een pleidooi voor het wachten als een basishouding, als grond van het leven. In onze huidige maatschappij staat nu net het wachten mét verwachtingen centraal.
Deze verwachtingen zijn oneindig en het wachten erop lukt niet meer: waar is de witte bestelwagen met het pakje van Bol.com? Gisteren voor 23 uur besteld, zou het vandaag geleverd worden. Het vermogen om nog uit te kijken naar iets is vrijwel weggevallen. Wanneer krijg ik mijn promotie op het werk? Welke pil kan mijn dokter voorschrijven om onmiddellijk van mijn probleem af te geraken? Het sluit aan bij een problematiek die De Wachter al beschreef in 2012 in zijn boek Borderline times. Hierin toonde hij aan dat onze huidige maatschappij voldoet aan de criteria van de borderline-persoonlijkheidsstoornis. Het bleek een visionair boek want onze drammerige tijd heeft ons alleen maar meer verwachtingen opgelegd.
In een wereld die doordraait, is wachten geen passieve activiteit. Het is een bewuste vorm van leven waarbij je je niet laat opjagen door de gebeurtenissen van het leven. Het wachten mag geen alibi zijn om niets te doen. Het echte wachten is een pleidooi voor bedachtzaamheid maar tegelijk ook voor engagement. Hij weet dat er situaties zijn waar we juist niét moeten wachten. Oorlog of zware ziekte. Dit zijn omstandigheden waar je juist moet handelen. De Wachter weet waarover hij spreekt. Enkele jaren geleden kreeg hij de diagnose kanker. Na de diagnosestelling was er geen tijd te verliezen. Het niet-wachten is ook belangrijk voor het zoeken van verbinding met andere mensen. Daar moet je niet op wachten.
Zijns-wachten
Bij het echte wachten is het belangrijk om de verwachting los te laten. Het is wachten zonder dat er een concreet doel is. Een levenshouding waarbij je wel moet durven te wachten met een open geest en met verwondering voor de wereld. Het is een zijns-wachten, geen weg-wachten. De Wachter verwijst naar zijn praktijk als psychiater. Bij een aantal patiënten kan therapeutisch werk helpen om hen naar de juiste kant te brengen. Maar dat duurt soms jaren. Jaren van denken, overleggen, luisteren, praten en zoeken. Psychiatrie is een grote oefening in wachten.
In Wachten hanteert De Wachter zijn typisch bedachtzame stijl. Hij haalt uitvoerig zijn lievelingsfilosofen zoals Heidegger en Levinas aan, evenals kunstenaars en in het bijzonder dichters die aanzetten tot vertraging. Het is belangrijk om de woorden tijd te geven, te savoureren en te degusteren. Net als in dit boek. De Wachter is een melancholicus. Hij verwijst regelmatig naar zijn eigen familie en vrienden en naar gebeurtenissen uit het verleden. Het liefst flaneert hij, zo schrijft hij, door de straten van Parijs. Rustig zitten op een terras, rondkijken en wachten. Wandelen en wachten gaan vaak samen.
Wachten is een waardevol pleidooi voor meer geduld, aandacht en verbinding. Voor de trouwe lezer biedt dit een vertrouwde cadans, maar wie op zoek is naar radicale nieuwe inzichten, zal af en toe het gevoel hebben dat de psychiater vooral zijn bekende repertoire herkauwt. Het is echter aan de lezer om die herhaling niet als overbodig te zien, maar als een oefening in geduld. Dit is precies waar het boek om vraagt.
Is dit het laatste boek van Dirk De Wachter? Misschien. Laat dit een oefening zijn in ‘Warten ohne Erwartung’.
Kris Muylle
Boek bestellen!
