Het N-woord – Ewoud Sanders
De oorsprong
Ewoud Sanders (Den Haag, 25 maart 1958) is taalhistoricus en journalist. Hij heeft een aantal taalboeken geschreven. Daarnaast publiceert hij geregeld over het digitaliseren en ontsluiten van kranten, boeken en tijdschriften. In zijn taalboeken gaat Sanders doorgaans in op de geschiedenis van woorden en uitdrukkingen. Voor zijn onderzoek maakt hij gebruik van een grote, digitale bronnencollectie, deels in eigen beheer.
In Het N-woord gaat hij in op de geschiedenis van een beladen begrip. Hij behandelt in dit boek de oorsprong en het gebruik van de woorden neger, negro, nikker en nigger in de Nederlandse taal.
De oudste vindplaats
Er staan nog steeds combinatiewoorden met neger in de Van Dale. Wel wordt er tegenwoordig bij vermeld dat het gebruik ervan als discriminerend en kwetsend wordt ervaren. Nog niet zo lang geleden noemde Annabel Nanninga van JA21 bootvluchtelingen ‘dobbernegers’, natuurlijk opzettelijk kwetsend bedoeld.
Sanders behandelt de herkomst van het woord en het eerste gebruik. De oudste vindplaatsen voor het woord neger dateren uit de jaren 1632–1635. Ze zijn te vinden in de bundeling van jaaroverzichten van de West-Indische Compagnie (WIC), een handelsonderneming die jaarlijks duizenden tot slaafgemaakten verhandelde. In 1632 werd voor het eerst melding gemaakt van ‘den neger van Piere le Grand’.
Voor die tijd was het begrip moor meer in zwang. Moor en neger werden nog heel lang allebei gebruikt om zwarte mensen, meestal tot slaafgemaakten, te beschrijven. Tot ver in de twintigste eeuw en, zoals hierboven vermeld, ook nog in de eenentwintigste werden de woorden neger, negro, nikker en nigger gebruikt, vooral in negatieve zin.
Beestachtig, ongodsdienstig, onredelijk, ontrouw, schaamteloos, woest en wreed waren beledigende termen die aan het begrip neger werden gekoppeld. Ook de duivel werd met het woord in verband gebracht.
Opsomming
Sanders ontkomt niet aan een opsomming van producten, boeken, journalistieke artikelen, muzikale groepen en zelfs tentoonstellingen waarbij donkere mensen als beesten werden gepresenteerd, zelfs nog in 1958 bij de Wereldtentoonstelling in Brussel. Nigger is in de Nederlandse taal niet veel gebruikt, maar wel het daarvan afgeleide woord nikker. Tot in de jaren zestig verschenen er tientallen jeugdboeken met nikkertje(s) in de titel. Schrijver en illustrator Piet Broos verzorgde zelfs een ‘Nikkertjes-serie’.
Voorbeelden van titels: Roettoet en andere nikkertjes (1939), Met de drie pikzwarte, glimmende nikkertjes op stap (1949), Twee stoute nikkertjes (1951), Bonzo het nikkertje (1958) en Sammy de nikker (1962). Dat laatste boek gaat over een zwarte schoenpoetser die van Jezus de opdracht krijgt om zijn vijanden lief te hebben. Hij sluit vrede met de ‘bleke jongens’ die hem het leven zuur maken.
Boekverbranding
Eind 2001 eiste de ‘Stichting Eer en Herstel Betalingen Slachtoffers van Slavernij in Suriname’ dat de woorden neger en creool uit de Dikke Van Dale geschrapt zouden worden. Gebeurde dat niet, dan zou de stichting vijftig Van Dales op de Dam verbranden. Er werd geen vergunning verleend en de actie ging niet door. Ook het dreigement om ze dan maar van het dak van het Hilton Hotel te gooien werd niet uitgevoerd.
Nog lang ging de discussie door of het woord neger wel of niet beledigend zou zijn. Zo’n discussie werd ook gevoerd over het woord slaaf. Daarover zijn de meningen nog steeds verdeeld, maar tot slaaf gemaakten wint duidelijk terrein.
Negerzoen
Sanders wijdt ook een hoofdstukje aan het woord negerzoen, in Vlaanderen zelfs negertet genoemd (tet is tiet). Dit van oorsprong Deense gebakje zorgde voor nogal wat commotie. Ook hier weer de discussie of de naam mocht blijven bestaan. Diverse bedrijven bedachten namen door een letter te veranderen. Albert Heijn kwam met de oplossing negenzoen en verkocht er negen in een doosje. Anderen gebruikten nederzoen en er waren nog meer variaties. Hetzelfde was ooit gebeurd met jodenkoeken, die nu odekoeken worden genoemd, maar ook grote zandkoeken.
Conclusie
Door de verrechtsing in Nederland zal van het volledig uitsluiten van beledigende n-woorden voorlopig geen sprake zijn. Zoals er nog steeds dorpen en steden zijn waar de Roetveegpiet zijn intrede nog niet heeft gedaan, maar Zwarte Piet de knecht blijft van Sinterklaas. Actiegroep Kick Out Zwarte Piet wil zichzelf opheffen; ik denk dat het te vroeg is. Er is nog veel werk aan de winkel om beledigende uitingen zoals Zwarte Piet en het gebruik van het n-woord te bestrijden. Jarenlange voeding met een negatief beeld over donkere mensen heeft zich hardnekkig genesteld in de hoofden van vele generaties. Voor wie meer wil weten over het ontstaan van de n-woorden en het effect dat dit heeft op de getroffen bevolkingsgroepen, is dit boek een eyeopener.
Lees ook van Ewoud Sanders de recensie van Appeljood tot Zuurjood
Het boek won in 2023 de Taalboekenprijs.
Boek bestellen!
