Meeslepend en persoonlijk relaas

Duitse wortels. Mijn familie, de oorlog en Silezië – Laura Starink – Augustus – 314 blz

Duitse wortelsSilezië ligt in het uiterste zuidoosten van Duitsland, in het grensgebied met Polen en Tsjechië. Het is een landstreek die in het verleden steeds deel heeft uitgemaakt van een van die drie landen. De laatste honderd jaar gingen de wisselingen snel. Na de Eerste Wereldoorlog besloten de geallieerden het belangrijkste deel ervan, dat met de mijnbouw en industrie, bij het zojuist in ere herstelde Polen te voegen. Hitler nam het gebied eind jaren dertig weer terug. Na de Tweede Wereldoorlog werd het opnieuw Pools. En toen gebeurde ook wat daarvóór nooit had plaatsgevonden: de Duitsers werden beschouwd als vreemdelingen en werden aangespoord te vertrekken naar de Heimat. Degenen die bleven werden in Polen tweederangs burgers.

De voorouders van Laura Starink komen ook uit deze streek. Haar moeder trouwde in 1949 met een Nederlandse man en kwam toen in Nederland wonen. Silezië was thuis, in Arnhem, geen gespreksonderwerp. Zelfs wanneer Starink als kind bij haar Duitse familie ging logeren, die sinds de deportatie uit Silezië net over de grens in het Münsterland woonde, werd er niet over gesproken.

Midden jaren negentig nam Starink – journaliste bij de NRC en correspondent voor de krant in Moskou – haar moeder mee op een reis naar Silezië. Ze bezochten daar de plekken waar het leven van de familie zich had afgespeeld. Kleine dorpjes in een prachtig landschap en mijnstadjes in een grauwe wereld. En ook Auschwitz, het beruchte vernietigingskamp dat slechts op zestig kilometer afstand lag van de laatste woonplaats van haar moeder en grootouders.

Was die reis nog een min of meer vrijblijvende exercitie om iets meer te weten te komen over haar voorouders, sindsdien – en vooral sinds het overlijden van haar moeder in 2008 – heeft Starink haar speurtocht planmatiger opgezet. Meerdere lange verblijven in het gebied, gesprekken met ooms en tantes, archiefonderzoek en literatuur over het onderwerp hebben geleid tot een schat aan gegevens. Daarmee vertelt ze een goed gedocumenteerd verhaal, dat zowel de persoonlijke belevenissen van haar familieleden beschrijft als de grote gebeurtenissen. De gruwelijke ervaringen van haar grootouders in de Eerste Wereldoorlog, de moeilijke tijd tijdens de depressie erna, het langzaam maar zeker ingelijfd worden door de Nazi’s, de Tweede Wereldoorlog: het komt allemaal langs. Maar het meest ingrijpend voor haar familie zijn de jaren direct na de Tweede Wereldoorlog. Het communistische Polen wil hen niet, ze worden gedwongen alles wat ze bezitten achter te laten en in West-Duitsland helemaal opnieuw te beginnen.

Starink beschrijft de geschiedenis grotendeels door de ogen van haar familieleden. Daardoor, en door haar eigen verwerking daarvan, is het een meeslepend en uiterst persoonlijk relaas geworden. Die insteek maakt ook voelbaar hoe de levens van individuen volledig ontregeld kunnen worden door gebeurtenissen waar ze zelf geen enkele invloed op hebben.

Peter van der Ploeg

Andere recensies

Confetti vriendschap – Souad Hatrouf – Leopold – 144 blz. Een heel mooi boek en ook heerlijk eigentijds. Tijdens het lezen van het verhaal ontdek je precies wat ik daarmee bedoel. Als Esma na de vakantie op school komt, merkt ze dat haar vriendin...
Lees verder Categorie: Kinderboeken
| Reageer!
De kathedralenbouwers – Georges Duby – Vertaling: Ger Groot – Noordboek – 448 blz. Georges Duby (1919-1996) behoort tot een van de bekendste Franse historici. De middeleeuwen vormden zijn specialiteit. In 1970 werd hij verkozen tot hoogleraar aan het Collège de France, op de...
Lees verder Categorie: Geschiedenis, Kunst & Cultuur, Non-fictie
| Reageer!
Hoe besta je na? – Frénk van der Linden & Pieter Webeling – Luitingh-Sijthoff – 252 blz. Op de achterflaptekst staat dat dit een troostrijk boek is voor iedereen die worstelt met het verlies van een dierbare. Het boek bevat een verzameling interviews uit...
Lees verder Categorie: Mens & Maatschappij, Non-fictie
| Reageer!